درز انبساط برای این وجود دارد که سازه بتواند حرکت کند؛ آتش‌بند برای این وجود دارد که مانع عبور آتش شود. آتش بندی درز انبساط یعنی حل هم‌زمان این دو خواسته‌ی متضاد: سیستمی که باید کاملاً ببندد و در عین حال اجازه‌ی حرکت بدهد.
چرا این حالت سخت‌تر از معابر است؟
در آتش‌بندی یک لوله، هندسه ثابت است. سیستم یک‌بار اجرا می‌شود و تا آخر عمر ساختمان همان‌جا می‌ماند. اما درز انبساط دائماً باز و بسته می‌شود:
- تغییرات حرارتی: انبساط و انقباض روزانه و فصلی
- باد: در ساختمان‌های بلند، حرکت جانبی محسوس
- نشست سازه: حرکت تدریجی و دائمی
- زلزله: حرکت‌های بزرگ و ناگهانی
- بارگذاری: تغییرشکل تحت بار بهره‌برداری
سیستم آتش‌بند باید پس از هزاران چرخه‌ی حرکت، همچنان در روز حادثه عملکردش را داشته باشد. ماده‌ای که سخت و شکننده شود، در اولین چرخه ترک می‌خورد و دیگر آب‌بند نیست.
پارامتر تعیین‌کننده: دامنه‌ی حرکت
هر سیستم آتش‌بند درز، علاوه بر رده‌ی مقاومت، یک مشخصه‌ی حرکت دارد که معمولاً به‌صورت درصدی از عرض اسمی درز بیان می‌شود. مثلاً سیستمی با قابلیت حرکت مشخص، می‌تواند درزی را که در بازه‌ی معینی باز و بسته می‌شود پوشش دهد.
| پارامتر | چرا مهم است |
|---|---|
| عرض اسمی درز | مبنای انتخاب سیستم |
| حداقل و حداکثر عرض واقعی | باید در بازه‌ی مجاز سیستم باشد |
| دامنه‌ی حرکت | درصد باز و بسته شدن نسبت به عرض اسمی |
| نوع حرکت | کششی، فشاری، برشی یا ترکیبی |
| تعداد چرخه | برخی سیستم‌ها پس از تعداد مشخصی چرخه تست شده‌اند |
| جهت درز | کف، دیوار قائم یا سقف — رفتار متفاوت |
انواع درز و ملاحظات هرکدام
درز کف
دشوارترین حالت، چون علاوه بر حرکت و آتش، باید بار تردد و گاهی چرخ تجهیزات را هم تحمل کند. معمولاً سیستم آتش‌بند در عمق درز اجرا می‌شود و پوشش نهایی درزگیر معماری بالای آن قرار می‌گیرد. هماهنگی بین این دو لایه ضروری است.
درز دیوار قائم
حالت متعارف‌تر. نکته‌ی کلیدی، پیوستگی سیستم در کل ارتفاع و اتصال درست آن به سیستم درز کف و سقف در محل تقاطع است.
درز سقف و زیر دال
چالش اصلی، نگه داشتن مواد در برابر وزن خودشان در حالت معلق است. مهار مکانیکی در این حالت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تقاطع درزها
محل برخورد درز کف با درز دیوار، ضعیف‌ترین نقطه‌ی کل سیستم است و معمولاً کمترین توجه را می‌گیرد. جزئیات این نقاط باید جداگانه دیتیل و اجرا شود.
خطاهای رایج
- انتخاب سیستم بر اساس رده‌ی مقاومت، بدون توجه به دامنه‌ی حرکت.
- فشرده کردن بیش از حد پشت‌بند معدنی برای «محکم‌تر شدن» که قابلیت حرکت را از بین می‌برد.
- استفاده از درزگیر معماری معمولی به‌جای سیستم آتش‌بند تأییدشده.
- نادیده گرفتن تقاطع درزها.
- اجرا در عرضی که خارج از بازه‌ی مجاز سیستم است.
- اتصال صلب سیستم به هر دو طرف درز، که حرکت را مقید می‌کند.
اصول عمومی انتخاب متریال در انتخاب متریال آتش بند و راهکارهای ساختمانی در آتش‌بند ساختمان آمده است. حالت خاص درز میان‌طبقه‌ی نما در آتش‌بندی درز میان‌طبقه بررسی شده.
سوالات پرتکرار
آیا درزگیر معماری موجود کافی نیست؟
خیر. درزگیر معماری برای آب‌بندی و زیبایی طراحی شده و در آتش می‌سوزد یا ذوب می‌شود. سیستم آتش‌بند باید جداگانه و معمولاً در عمق درز اجرا شود.
در درزهای لرزه‌ای چه تفاوتی هست؟
دامنه‌ی حرکت بسیار بزرگ‌تر است و سیستم باید برای همان دامنه تست شده باشد. این سیستم‌ها معمولاً پیچیده‌تر و پرهزینه‌ترند.
آیا می‌توان درز را کاملاً پر کرد تا مشکل حل شود؟
خیر. پر کردن صلب درز انبساط، عملکرد سازه‌ای آن را از بین می‌برد و می‌تواند به ترک‌خوردگی سازه منجر شود.
پس از زلزله باید بازرسی شود؟
بله، حتماً. حرکت‌های بزرگ می‌توانند سیستم را جابه‌جا یا پاره کنند، حتی اگر از بیرون سالم به نظر برسد.
انتخاب سیستم درز برای پروژه
با در اختیار داشتن عرض درز و دامنه‌ی حرکت از طراح سازه، سیستم متناسب را مشخص می‌کنیم. تماس با تیم فنی
