آتش بند و دودبند | سیستم‌های آتشبندی محل عبور تأسیسات
یکی از اصلی‌ترین راه‌های گسترش حریق در ساختمان، محل عبور تأسیسات برقی و مکانیکی از دیوار و کف زون‌های حریق است. داکتها، اتاق‌های برق، بازشوهای سقف و فاصله حد فاصل سقف و نما، نقاط پرخطر شناخته‌شده‌ای هستند که احتمال سرایت آتش و مشتقات چهارگانه آن — دود، شعله، گازهای سمی و حرارت — در آن‌ها از سایر نقاط بیشتر است. آتش بند و دودبند سیستمی است که این مسیرها را مسدود می‌کند.
چرا آتشبندی بدون آن بی‌اثر است؟
بدون در نظر گرفتن نحوه شکل‌گیری حریق، شعله‌های آتش باعث اشتعال و از بین رفتن روکش پی‌وی‌سی کابل‌های برق و دیگر کابل‌ها — که به‌صورت شریان در تمام بخش‌های ساختمان پیچیده‌اند — و نیز سایر مواد سوختنی مانند لوله‌های پی‌وی‌سی می‌شوند و سرایت حریق از یک ناحیه به ناحیه دیگر در مدت زمان بسیار کمی به‌صورت فتیله‌وار اتفاق می‌افتد. آتشبندی، یکپارچگی دیوار زون حریق را در همان نقاطی بازمی‌گرداند که تأسیسات آن را سوراخ کرده‌اند.
متریال‌های آتش‌بند و دودبند و محل کاربرد هرکدام
| متریال | توضیح | محل کاربرد |
|---|---|---|
| پانل مقاوم FR Board | پانل پوشانده‌شده با روکش ضدحریق، قابل برش و نصب آسان | پر کردن فضای خالی بین المان‌های عبوری، بازشوی دیوار زون حریق، کف داکت برقی و تأسیساتی |
| ماستیک آکریلیکی | درزگیر ضدحریق پایه آکریلیک با قابلیت حرکت تا حدود ۱۲٫۵٪ و تست آکوستیک | درزهای با حرکت مختلف و اطراف لوله‌های فلزی و کابل برق |
| ماستیک سیلیکونی | درزگیر پایه سیلیکونی با قابلیت حرکت تا حدود ۲۵٪، نصب آسان و بدون افت | درزهای پرتحرک و اطراف لوله |
| ماستیک گرافیتی منبسط‌شونده | محصول منبسط‌شونده پایه گرافیت با قابلیت انبساط بسیار بالا | محل عبور کابل‌ها و لوله‌های فلزی و پلاستیکی (PE، PP، PVC، ABS) |
| کالر لوله (Pipe Collar) | طوقه فلزی حاوی نوار منبسط‌شونده که مقطع لوله ذوب‌شده را می‌بندد | محل عبور لوله‌های PP، PF، uPVC، ABS و مصالح مشابه |
| نوار و غلاف منبسط‌شونده (Pipewrap) | نوار ضدحریق انعطاف‌پذیر و مقاوم در برابر آب | اطراف لوله در ضخامت سقف و بدنه دیوار؛ و جایی که دسترسی برای ماستیک ممکن نیست |
| کوتینگ کابل | پوشش پایه آبی و عاری از گاز سمی، بدون آسیب به جریان‌دهی کابل | کابل‌ها و سینی کابل در برابر گسترش حریق |
| کامپاند (پودر) آتش‌بند | پودر سفید یا طوسی که با آب مخلوط میشود؛ مقاومت مکانیکی بالا و قابل تردد | کف داکتهای برقی و مکانیکی که نیاز به تعمیر و نگهداری آتی دارند |
| Flexi Coat | پوشش الاستومری پایه آبی با انعطاف‌پذیری بسیار بالا | گپ‌های عریض، درز نما و اسلب کف، درزهای انقطاع |
| Siderise | پنل ضدآتش بسیار انعطاف‌پذیر، بدون نیاز به متریال تکمیلی | فاصله بین اسلب کف تا نمای کرتین‌وال و درزهای انقطاع |
بخشی از متریال‌های آتش‌بند موجود در سبد محصول پوشش گستر قشم
آتشبندی در برابر دودبندی
این دو هدف متفاوت دارند و اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند. آتشبندی مانع عبور شعله و حرارت است و با معیار E و I سنجیده میشود؛ دودبندی مانع عبور دود و گازهای سمی است که در دمای پایین‌تر و زودتر از شعله حرکت میکنند. دود در اغلب حریق‌ها پیش از شعله به طبقات دیگر می‌رسد و عامل اصلی تلفات است. جزئیات بیشتر در صفحه دود بند.
صفحات تخصصی آتشبندی
- آتش‌بند ساختمان — آتشبندی درزها، بازشوها و زون‌های حریق ساختمان، به‌همراه آتشبندی نما
- آتش‌بند کابل — محافظت کابل، سینی کابل و معابر برقی
- ماستیک ضد حریق — انواع درزگیر و چسب ضدحریق و معیار انتخاب میان آن‌ها
- فوم ضد حریق — مواد منبسط‌شونده برای لوله‌های پلاستیکی و فضاهای متغیر
فرایند اجرای آتشبندی در پروژه
- بازدید میدانی و شناسایی تمام نقاط نفوذ (Penetration) در مرزهای زون حریق
- تفکیک نقاط بر اساس نوع المان عبوری: لوله فلزی، لوله پلاستیکی، کابل، داکت، درز
- انتخاب سیستم آتش‌بند متناسب با هر نوع نفوذ و رده مقاومت دیوار یا کف
- اجرا با رعایت جزئیات تستشده سازنده
- برچسب‌گذاری هر نقطه آتش‌بندی‌شده و تهیه گزارش تصویری و جدول موقعیت
انتخاب سیستم بر اساس نوع نقطه نفوذ
هر نقطه نفوذ، سیستم خودش را می‌خواهد. جدول زیر منطق انتخاب را خلاصه می‌کند:
| نوع نفوذ | چه اتفاقی در حریق می‌افتد | سیستم مناسب |
|---|---|---|
| لوله فلزی | لوله باقی می‌ماند ولی حرارت را منتقل می‌کند | درزگیری با ماستیک آکریلیکی یا سیلیکونی؛ در قطرهای بزرگ همراه با عایق |
| لوله پلاستیکی | لوله ذوب میشود و مجرای باز باقی می‌گذارد | کالر لوله یا نوار منبسط‌شونده متناسب با قطر |
| دستهکابل | روکش می‌سوزد و فضای خالی ایجاد میشود | پشم سنگ با کوتینگ، ماستیک گرافیتی و کوتینگ روی کابل |
| سینی کابل | مسیر فتیله‌ای گسترش شعله | پانل یا کوتینگ منبسط‌شونده روی کابل و سینی |
| داکت و کانال تهویه | انتقال دود و حرارت به سایر زون‌ها | پانل مقاوم به‌همراه دمپر آتش و دود |
| بازشوی بزرگ و کف داکت | ریزش و عبور آزاد آتش | پانل FR Board یا کامپاند قابل تردد |
| درز انقطاع و درز حرکتی | حرکت سازه، درزگیر صلب را پاره می‌کند | درزگیر انعطاف‌پذیر یا پوشش الاستومری |
| فاصله اسلب تا نما | عبور شعله از بیرون نما به طبقه بالا | سیستم نمای Siderise |
کاربرد به تفکیک نوع پروژه
حجم و حساسیت آتشبندی در هر نوع پروژه متفاوت است:
| نوع پروژه | نیاز شاخص | نکته اجرایی |
|---|---|---|
| برج مسکونی و اداری | داکتهای عمودی برق و مکانیک، درز نما | برنامه‌ریزی توالی با رشته‌های برق و مکانیک از ابتدا |
| بیمارستان | تراکم بالای تأسیسات و الزام تداوم بهرهبرداری | اجرای فازبندی‌شده و مستندسازی دقیق هر نقطه |
| مرکز داده | انبوه کابل و الزام نبود گاز خورنده | انتخاب موادی که در حریق گاز سمی و خورنده تولید نمی‌کنند |
| هتل و مرکز تجاری | تعداد زیاد زون و بازشو | جدول موقعیت آتشبندی برای نگهداری بلندمدت ضروری است |
| تأسیسات صنعتی | عبور لوله‌های فرآیندی و معابر کابل | ملاحظات حریق هیدروکربنی و ارتعاش تجهیزات |
| پارکینگ طبقاتی | عبور تأسیسات از سقف و دیوار مشترک با طبقات بالا | هماهنگی با سیستم تخلیه دود و زون‌بندی |
شش خطایی که آتشبندی را بی‌اثر می‌کند
استفاده از مواد عمومی ساختمانی
فوم پلی‌اورتان معمولی، گچ، سیمان و ماستیک ساختمانی رنگ‌شده هیچ‌کدام سیستم تستشده نیستند. در ظاهر نقطه بسته است، در عمل هیچ رده‌ای وجود ندارد.
اجرا پیش از اتمام کار تأسیسات
اگر آتشبندی زودتر انجام شود، با عبور هر لوله و کابل جدید شکسته میشود. توالی درست، پس از اتمام عبور تأسیسات و پیش از نازککاری است.
پر نکردن کامل عمق دیوار یا کف
درزگیری سطحی دو طرف دیوار، فضای میانی را خالی می‌گذارد. جزئیات تستشده عمق پرکننده را مشخص کرده و این عمق قابل مذاکره نیست.
نادیده گرفتن حرکت و ارتعاش
درزی که حرکت می‌کند با ماستیک صلب پر شود، در اولین سیکل حرارتی یا لرزه‌ای پاره میشود. میزان حرکت مجاز هر محصول در دیتاشیت آمده است.
نبود برچسب و جدول موقعیت
ساختمان‌ها تغییر میکنند. بدون برچسب، تکنسینی که سال بعد یک کابل جدید عبور می‌دهد، نمی‌داند دارد یک سیستم آتش‌بند را می‌شکند.
یکی گرفتن آتشبندی با دودبندی
آتشبندی موفق لزوماً دودبند نیست. اگر مسیر فرار باید پاک بماند، سیستم باید تست نشت هوا هم داشته باشد.
بازرسی دوره‌ای و نگهداری
آتشبندی تنها سیستمی است که عملکردش پس از اجرا دیده نمیشود؛ به همین دلیل بازرسی دوره‌ای آن اهمیت مضاعف دارد:
- نقاطی که پس از تحویل پروژه سوراخ یا بازکاری شده‌اند
- ترک، جدایش یا افتادگی ماستیک و کامپاند
- کالر و نوارهایی که جابه‌جا شده یا شل شده‌اند
- کابل یا لوله جدیدی که بدون بازسازی آتش‌بند عبور داده شده
- آسیب ناشی از نشت آب در داکتها
- سلامت و خوانایی برچسب نقاط
مدارکی که در پایان کار تحویل می‌گیرید
مستندات، بخشی از تحویل کار است؛ نه خدمات جانبی. در زمان بازرسی ناظر یا سازمان آتشنشانی، همین مدارک مبنای پذیرش کار هستند.
- جدول موقعیت تمام نقاط آتش‌بندی‌شده با شماره یکتا
- دیتاشیت و تست‌ریپورت هر سیستم به‌کاررفته
- جزئیات اجرایی تستشده مربوط به هر نوع نفوذ
- گزارش تصویری پیش و پس از اجرا برای هر نقطه
- تصویر برچسب نصب‌شده روی هر نقطه
- گزارش بازرسی و تأیید ناظر
پیش از استعلام، این موارد را آماده کنید
هرچه این اطلاعات کامل‌تر باشد، برآورد دقیق‌تر و سریع‌تر ارائه میشود و نیاز به بازدید و رفت‌وبرگشت کمتر میگردد.
- پلان تأسیسات برقی و مکانیکی، بهویژه داکتهای عمودی
- نقشه زون‌بندی حریق و رده مقاومت هر مرز
- تخمین تعداد نقاط نفوذ، یا امکان بازدید میدانی
- نوع المان‌های عبوری: لوله فلزی، پلاستیکی، کابل، کانال
- جنس و ضخامت دیوار و کف در محل نفوذها
- مرحله فعلی پروژه و برنامه رشته‌های برق و مکانیک
واژه‌نامه کوتاه
| اصطلاح | معنی |
|---|---|
| نقطه نفوذ (Penetration) | محل عبور تأسیسات از مرز زون حریق |
| زون حریق | بخشی از ساختمان که با المان‌های دارای رده مقاومت از بقیه جدا شده |
| کالر (Collar) | طوقه فلزی حاوی ماده منبسط‌شونده برای لوله‌های پلاستیکی |
| کامپاند | پودر آتش‌بند که با آب مخلوط و در کف داکت اجرا میشود |
| EI | یکپارچگی و عایق‌بندی حرارتی؛ معیار رده‌بندی سیستم‌های آتش‌بند |
| Backer Rod | پشت‌بند؛ کنترل‌کننده عمق درزگیر و بخشی از سیستم تستشده |
نمونه پروژه‌های اجراشده
پروژه‌های اجراشده در حوزه آتشبندی و دودبندی:
- بیمارستان برکت
- برج مروارید
- ترمینال سلام فرودگاه امام خمینی
- مرکز جامع سرطان
- رویا رزیدنس
- نگین اطلس
- نماکاران آرکانوین
- نیکلن شرق
چرا پوشش گستر قشم؟
شرکت پوشش گستر قشم با بیش از سه دهه سابقه اجرایی، طراح و مجری سیستم‌های محافظت غیرعامل در برابر آتش (Passive Fire Protection) است و تاکنون در بیش از ۳۰۰ پروژه شاخص کشور خدمات ارائه داده است. آتشبندی کاری است که کیفیت آن در پایان پروژه قابل مشاهده نیست؛ به همین دلیل ما هر نقطه را مستند و برچسب‌گذاری میکنیم تا عملکرد سیستم در زمان بازرسی قابل اثبات باشد.
- نماینده رسمی AkzoNobel / International Paint در ایران (خانواده محصولات Interchar و Chartek)
- دارنده تأییدیه مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و سازمان آتشنشانی برای محصولات کلیدی
- تیم مهندسی، فنی و اجرایی داخلی؛ از محاسبه و طراحی تا اجرا و تحویل مدارک
- ارائه مستندات فنی، تست‌ریپورت و گواهینامه برای هر پروژه
سوالات پرتکرار
آتشبندی در کدام مرحله پروژه انجام میشود؟
پس از اتمام عبور تأسیسات و پیش از اجرای نازککاری و سقف کاذب. اجرای زودتر باعث آسیب دیدن سیستم و اجرای دیرتر باعث عدم دسترسی به نقاط نفوذ میشود.
اگر بعداً لوله جدیدی اضافه شود چه؟
نقطه آتشبندی باید بازسازی شود. به همین دلیل در داکتهای با تغییرات مکرر، از کامپاند قابل بازکردن یا پانل قابل برش استفاده میکنیم.
آیا فوم پلی‌اورتان معمولی برای آتشبندی کافی است؟
خیر. فوم ساختمانی معمولی قابل اشتعال است و هیچ رده مقاومتی ایجاد نمی‌کند. تنها مواد تستشده با جزئیات اجرایی مشخص قابل استناد هستند.
آتشبندی چقدر طول می‌کشد؟
به تعداد نقاط نفوذ بستگی دارد نه به متراژ ساختمان. برآورد دقیق پس از بازدید میدانی و شمارش نقاط ارائه میشود.
هزینه آتشبندی چگونه محاسبه میشود؟
برخلاف پوشش که بر مبنای مترمربع است، آتشبندی معمولاً بر مبنای تعداد و نوع نقاط نفوذ قیمتگذاری میشود؛ چون یک نقطه عبور دستهکابل با یک درز خطی کاملاً متفاوت است.
آیا آتشبندی را باید همان پیمانکار تأسیسات انجام دهد؟
توصیه نمیشود. آتشبندی یک تخصص مستقل با جزئیات تستشده و الزامات مستندسازی است. وقتی بهعنوان یک قلم جانبی به پیمانکار دیگری واگذار شود، معمولاً به پر کردن ظاهری نقاط تبدیل میگردد.
در ساختمان در حال بهرهبرداری هم قابل اجراست؟
بله و یکی از رایجترین حالتهاست — بهویژه در ساختمانهایی که برای دریافت تأییدیه آتشنشانی اقدام میکنند. اجرا نیازمند دسترسی به داکتها و هماهنگی با بهرهبردار است.
چه مدرکی ثابت می‌کند آتشبندی درست انجام شده؟
جدول موقعیت نقاط، برچسب روی هر نقطه، گزارش تصویری پیش و پس از اجرا، و تست‌ریپورت سیستمی که اجرا شده. این چهار مورد با هم، مبنای پذیرش در بازرسی هستند.
مطالب مرتبط
- دیتیل‌های اجرایی آتشبندی معابر تأسیساتی؛ از نقشه تا اجرا
- ماستیک، فوم، کولار یا وول؟ راهنمای انتخاب متریال آتش‌بند
- تفاوت آتش‌بند و دودبند؛ اشتباه رایجی که به پروژه آسیب می‌زند
- مستندسازی و تحویل آتشبندی؛ چه مدارکی باید به کارفرما داد؟
- بازرسی دوره‌ای سیستم‌های آتش‌بند؛ چک‌لیست نگهداری
برای بازدید میدانی و برآورد آتشبندی پروژه، تماس بگیرید.
کارشناسان ما نقشه و شرح کار شما را بررسی میکنند و راهکار فنی به‌همراه برآورد اولیه ارائه می‌دهند. تماس: ۰۲۱-۴۲۷۵۴