فوم ضد حریق | مواد منبسطشونده آتش‌بندی
فوم ضد حریق به خانواده‌ای از مواد گفته میشود که در دمای بالا منبسط می‌شوند و فضای خالی ایجادشده در اثر ذوب یا سوختن المان عبوری را پر می‌کنند. این خانواده مسئله‌ای را حل میکند که با ماستیک معمولی قابل حل نیست: وقتی یک لوله پلاستیکی در حریق ذوب میشود، سوراخی به قطر همان لوله در دیوار زون حریق باقی می‌ماند.
مسئله لولههای پلاستیکی
لولههای PVC، uPVC، PP، PE و ABS در حرارت ذوب می‌شوند و از بین می‌روند. اگر دور آن‌ها فقط با ماستیک درزگیری شده باشد، پس از ذوب لوله یک مجرای باز برای عبور شعله و دود میان دو زون حریق ایجاد میشود. مواد منبسطشونده دقیقاً برای همین لحظه طراحی شده‌اند: با گرم شدن، حجمشان چند برابر میشود و مقطع خالی را می‌بندند.
انواع مواد منبسطشونده و محل کاربرد
| محصول | توضیح | محل کاربرد |
|---|---|---|
| کالر لوله (Pipe Collar) | طوقه فلزی حاوی نوار منبسطشونده که به دور لوله بسته میشود؛ بر اساس سایز لوله ارائه میشود | محل عبور لولههای PP، PF، uPVC، ABS و مصالح مشابه از دیوار و کف |
| نوار منبسطشونده (Pipewrap) | نوار ضدحریق با انعطاف‌پذیری فوق‌العاده، دارای لایه‌های منبسطشونده و مقاوم در برابر آب؛ در سایزهای مختلف قابل ارائه است | اطراف لوله در ضخامت سقف و بدنه دیوار |
| غلاف منبسطشونده | برای فضاهایی که لوله پلاستیکی طوری عبور کرده که دسترسی دور المان برای اجرای ماستیک یا نوار ممکن نیست | عبورهای صعب‌الوصول |
| ماستیک گرافیتی منبسطشونده | محصول منبسطشونده بر پایه گرافیت با قابلیت انبساط و انعطاف‌پذیری بسیار بالا | محل عبور کابل و لولههای فلزی و پلاستیکی |
| Siderise RH | پنل منبسطشونده که در حالت عادی اجازه گردش هوا می‌دهد و در حریق فضا را می‌بندد | نمای دوپوسته و رین‌اسکرین |
مواد منبسطشونده؛ مقطع ذوب‌شده را در حرارت می‌بندند
فوم ساختمانی معمولی چرا کافی نیست؟
- فوم پلی‌اورتان ساختمانی قابل اشتعال است و خودش به گسترش حریق کمک میکند
- در حرارت جمع میشود و فضای خالی ایجاد میکند، نه اینکه پر کند
- هیچ تست‌ریپورت و جزئیات اجرایی تأییدشده‌ای ندارد و در بازرسی قابل استناد نیست
- دود و گازهای سمی تولید میکند
انتخاب بر اساس نوع المان عبوری
- لوله فلزی → ماستیک آکریلیکی یا سیلیکونی کافی است، چون لوله ذوب نمی‌شود
- لوله پلاستیکی با قطر کم → نوار منبسطشونده به‌همراه درزگیری
- لوله پلاستیکی با قطر بالا → کالر لوله متناسب با سایز
- عبور صعب‌الوصول → غلاف منبسطشونده
- دسته‌کابل → ماستیک گرافیتی و کوتینگ کابل
مکانیزم انبساط؛ چه اتفاقی داخل ماده می‌افتد
مواد منبسطشونده بر پایه گرافیت یا ترکیبات مشابه ساخته می‌شوند. در دمای آستانه فعال‌سازی، لایه‌های گرافیت از هم باز می‌شوند و حجم ماده چند برابر میشود. دو ویژگی این انبساط تعیین‌کننده است:
- نسبت انبساط — چند برابر شدن حجم اولیه؛ هرچه بیشتر، مقطع بزرگ‌تری قابل بستن است
- فشار انبساط — نیرویی که ماده هنگام انبساط اعمال میکند؛ همین فشار است که مقطع ذوب‌شده را واقعاً می‌بندد و صرفاً آن را پر نمی‌کند
- دمای آستانه — دمایی که انبساط شروع میشود؛ باید پایین‌تر از دمای ذوب لوله باشد تا ماده پیش از باز شدن مجرا فعال شود
کالر یا نوار؟ معیار انتخاب
| معیار | کالر لوله (Collar) | نوار منبسطشونده (Wrap) |
|---|---|---|
| محل نصب | روی سطح دیوار یا کف، دور لوله | درون ضخامت دیوار یا سقف، دور لوله |
| قطر مناسب | قطرهای متوسط و بزرگ | قطرهای کوچک تا متوسط |
| نصب روی لوله موجود | بله، بدون قطع لوله | نیازمند دسترسی به داخل بازشو |
| ظاهر نهایی | روکار و قابل مشاهده | پنهان داخل سازه |
| بازرسی آتی | ساده؛ با چشم قابل کنترل است | نیازمند مستندات و برچسب |
| انتخاب سایز | بر اساس قطر خارجی لوله | بر اساس قطر و تعداد دور |
کاربرد به تفکیک نوع پروژه
کاربرد مواد منبسطشونده در پروژه‌ها:
| نوع پروژه | نیاز شاخص | نکته اجرایی |
|---|---|---|
| برج مسکونی | لولههای فاضلاب و آب‌باران پلاستیکی در داکت عمودی | کالر در هر طبقه؛ یکی از پرتکرارترین اقلام آتش‌بندی |
| بیمارستان | تراکم بالای لولههای تأسیساتی و گازهای طبی | تفکیک دقیق لوله فلزی و پلاستیکی پیش از انتخاب سیستم |
| مرکز تجاری | عبور لوله از سقف فضاهای تجاری مجزا | هر واحد تجاری یک زون؛ تعداد نقاط بالاست |
| ساختمان با نمای دوپوسته | فضای تهویه‌شونده پشت نما | سیستم منبسطشونده Siderise RH که تهویه را حفظ میکند |
| بازسازی ساختمان موجود | لولههای نصب‌شده بدون امکان قطع | کالر روکار، چون بدون قطع لوله نصب میشود |
خطاهای رایج در استفاده از مواد منبسطشونده
جایگزین کردن با فوم ساختمانی
فوم پلی‌اورتان معمولی قابل اشتعال است، در حرارت جمع میشود و هیچ تست‌ریپورتی ندارد. رنگ کردن آن با رنگ قرمز، آن را به ماده ضد حریق تبدیل نمی‌کند.
انتخاب سایز نادرست کالر
کالری که با قطر لوله هم‌خوانی ندارد، در زمان انبساط مقطع را کامل نمی‌بندد. سایز باید بر اساس قطر خارجی واقعی لوله انتخاب شود.
نصب شل یا بدون مهار کافی
کالر باید محکم به سطح دیوار یا کف مهار شود. در زمان انبساط نیروی قابل توجهی ایجاد میشود و اتصال ضعیف، کل سیستم را جابهجا میکند.
استفاده از نوار با تعداد دور کمتر از جزئیات تستشده
تعداد دور نوار مستقیماً با حجم ماده و در نتیجه توانایی بستن مقطع رابطه دارد.
نادیده گرفتن لولههای عایقدار
لولهای که روکش عایق دارد، پس از سوختن عایق فضای بیشتری باقی میگذارد. جزئیات تستشده مخصوص لوله عایقدار باید استفاده شود.
مدارکی که در پایان کار تحویل می‌گیرید
مستندات، بخشی از تحویل کار است؛ نه خدمات جانبی. در زمان بازرسی ناظر یا سازمان آتش‌نشانی، همین مدارک مبنای پذیرش کار هستند.
- دیتاشیت محصول با ذکر نسبت انبساط، فشار و دمای آستانه
- تست‌ریپورت به تفکیک قطر لوله و جنس آن
- جدول موقعیت کالرها و نوارهای نصب‌شده با ذکر سایز
- گزارش تصویری پیش و پس از نصب
- تصویر برچسب روی هر نقطه
پیش از استعلام، این موارد را آماده کنید
هرچه این اطلاعات کامل‌تر باشد، برآورد دقیق‌تر و سریع‌تر ارائه میشود و نیاز به بازدید و رفت‌وبرگشت کمتر می‌گردد.
- فهرست لولههای عبوری با جنس و قطر خارجی
- تعداد نقاط عبور به تفکیک طبقه و داکت
- جنس و ضخامت دیوار یا کف در محل عبور
- وجود یا نبود روکش عایق روی لوله‌ها
- رده مقاومت مورد نیاز مرز زون
- امکان دسترسی دور تا دور لوله در محل نصب
واژه‌نامه کوتاه
| اصطلاح | معنی |
|---|---|
| نسبت انبساط | چند برابر شدن حجم ماده در حرارت |
| فشار انبساط | نیرویی که ماده هنگام انبساط اعمال میکند |
| کالر (Collar) | طوقه فلزی حاوی نوار منبسطشونده، نصب روی سطح دیوار یا کف |
| Pipewrap | نوار منبسطشونده که درون ضخامت سازه دور لوله پیچیده میشود |
| گرافیت منبسطشونده | پایه رایج مواد منبسطشونده آتش‌بند |
نمونه پروژه‌های اجراشده
نمونه پروژه‌های اجراشده با مواد منبسطشونده:
- بیمارستان برکت
- برج مروارید
- ترمینال سلام فرودگاه امام خمینی
- مرکز جامع سرطان
- رویا رزیدنس
- نگین اطلس
- نماکاران آرکانوین
- نیکلن شرق
چرا پوشش گستر قشم؟
شرکت پوشش گستر قشم با بیش از سه دهه سابقه اجرایی، طراح و مجری سیستم‌های محافظت غیرعامل در برابر آتش (Passive Fire Protection) است و تاکنون در بیش از ۳۰۰ پروژه شاخص کشور خدمات ارائه داده است. کالر و نوار را بر اساس سایز واقعی لوله و جزئیات تستشده انتخاب می‌کنیم؛ سایز نادرست کالر، سیستم را بی‌اثر میکند.
- نماینده رسمی AkzoNobel / International Paint در ایران (خانواده محصولات Interchar و Chartek)
- دارنده تأییدیه مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و سازمان آتش‌نشانی برای محصولات کلیدی
- تیم مهندسی، فنی و اجرایی داخلی؛ از محاسبه و طراحی تا اجرا و تحویل مدارک
- ارائه مستندات فنی، تست‌ریپورت و گواهینامه برای هر پروژه
سوالات پرتکرار
کالر لوله روی لولههای موجود قابل نصب است؟
بله. کالر از بیرون دور لوله بسته میشود و نیازی به قطع یا جابهجایی لوله نیست.
مواد منبسطشونده چند برابر حجم میگیرند؟
بسته به محصول، چند برابر تا دهها برابر. عدد دقیق و فشار انبساط در دیتاشیت هر محصول مشخص است و همان چیزی است که بسته شدن کامل مقطع را تضمین میکند.
آیا کالر و نوار نیاز به نگهداری دارند؟
نگهداری خاصی ندارند، اما باید در بازرسیهای دورهای از نظر سالم بودن و جابهجا نشدن کنترل شوند — بهویژه پس از هر تغییر تأسیساتی.
تفاوت فوم ضد حریق با فوم پلی‌اورتان ساختمانی در ظاهر مشخص است؟
نه همیشه و همین خطرناک است. تنها راه اطمینان، دیتاشیت محصول، تست‌ریپورت و برچسب‌گذاری نقطه اجراشده است. رنگ قرمز روی فوم، هیچ معنای فنی ندارد.
برای لولهای که روکش عایق دارد چه باید کرد؟
روکش عایق در حریق میسوزد و فضای خالی بیشتری نسبت به خود لوله باقی میگذارد. برای این حالت باید از جزئیات تستشده مخصوص لوله عایقدار استفاده شود، نه از جزئیات لوله بدون عایق.
آیا می‌توان یک کالر را برای چند لوله کنار هم استفاده کرد؟
خیر. هر کالر برای یک لوله با قطر مشخص تست شده است. برای چند لوله نزدیک به هم، یا کالر جداگانه برای هرکدام نصب میشود یا از سیستم پانلی و ترکیبی استفاده می‌گردد.
مطالب مرتبط
- ماستیک، فوم، کولار یا وول؟ راهنمای انتخاب متریال آتش‌بند
- دیتیل‌های اجرایی آتش‌بندی معابر تأسیساتی؛ از نقشه تا اجرا
- آتش‌بندی داکت و کانال تهویه؛ روش‌ها و نقش دمپر آتش
برای انتخاب کالر و نوار متناسب با لولههای پروژه، تماس بگیرید.
کارشناسان ما نقشه و شرح کار شما را بررسی می‌کنند و راهکار فنی به‌همراه برآورد اولیه ارائه می‌دهند. تماس: ۰۲۱-۴۲۷۵۴