دود بند | دودبندی ساختمان و کنترل گسترش دود
در آمار تلفات آتش‌سوزی، سهم دود از شعله بیشتر است. دود به‌عنوان یکی از مشتقات حریق، در تمام بخش‌های ساختمان مسیر دارد و به سرعت — پیش از رسیدن شعله — خود را به طبقات و فضاهای دیگر می‌رساند و موجب خسارات جانی و مالی فراوان میشود. دود بند یعنی مسدود کردن همین مسیرها با موادی که علاوه بر مقاومت در برابر حریق، عبور گاز و دود را هم متوقف می‌کنند.
تفاوت دودبندی و آتشبندی
| معیار | آتشبندی | دودبندی |
|---|---|---|
| هدف | جلوگیری از عبور شعله و حرارت | جلوگیری از عبور دود و گازهای سمی |
| آستانه فعال شدن مسئله | دمای بالا | همان دقایق اول حریق، در دمای پایین |
| معیار سنجش | یکپارچگی (E) و عایق‌بندی (I) | نرخ نشت هوا در فشار مشخص |
| نتیجه نبودش | سرایت آتش به زون مجاور | غیرقابل استفاده شدن مسیر فرار |
مسیرهای اصلی نشت دود
- محل عبور لوله، کابل و داکت از دیوار و کف زون حریق
- فاصله میان اسلب کف و نمای کرتینوال (ناحیه اسپندرل) و اثر Leap Frog
- فضای پشت نماهای دوپوسته و رین‌اسکرین
- درزهای انقطاع و درز اتصال دیوار به سقف
- چاه آسانسور، پله برقی و بازشوهای میان طبقات
- دمپرها و دریچه‌های تهویه بدون عملکرد دودبند
راهکارهای دودبندی
دودبندی محل عبور تأسیسات
همان خانواده متریال آتشبندی با تمرکز بر سیستم‌هایی که تست نشت هوا دارند: ماستیک آکریلیکی و سیلیکونی، کوتینگ روی پشم سنگ و کامپاند آتش‌بند.
دودبندی نما
در نمای کرتینوال، سیستم Siderise CW-FS فاصله خالی میان اسلب بتن کف طبقه تا نمای سازه را پوشش میدهد و فضایی امن از نظر حریق به‌همراه قابلیت انعطاف‌پذیری فراهم میکند. در نمای دوپوسته، سیستم Siderise RH با قابلیت انبساط، فضای پشت نما را در حالت عادی باز نگه می‌دارد تا تهویه هوا برقرار بماند و فقط در زمان حریق منبسط میشود و فضای باقی‌مانده را میبندد. جزئیات در صفحه آتش‌بند ساختمان.
رده‌بندی سیستم نمای دوپوسته Siderise RH
سیستم RH در حالت باز (Open State) اجازه گردش هوا میدهد و در حریق منبسط میشود. رده‌بندی آن بر اساس عرض حفره و ابعاد محصول تعیین می‌گردد:
| کد محصول | یکپارچگی E | عایق‌بندی I | رده EI | ابعاد T×W (میلی‌متر) | بازه حفره (میلی‌متر) | فاصله هوا (میلی‌متر) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| RH25G-90/30 | ۹۰ | ۳۰ | ۳۰ | 75 × (void−25) | ۲۷ تا ۴۲۵ | 25 ± 3.0 |
| RH25G-60/60 | ۶۰ | ۶۰ | ۶۰ | 90 × (void−25) | ۲۷ تا ۴۲۵ | 25 ± 3.0 |
| RH25G-90/60 | ۹۰ | ۶۰ | ۶۰ | 90 × (void−25) | ۲۷ تا ۳۰۰ | 25 ± 3.0 |
| RH25G-120/60 | ۱۲۰ | ۶۰ | ۶۰ | 120 × (void−25) | ۲۷ تا ۴۲۵ | 25 ± 3.0 |
| RH25G-120/90 | ۱۲۰ | ۹۰ | ۹۰ | 120 × (void−25) | ۲۷ تا ۴۲۵ | 25 ± 3.0 |
| RH50G-30/30 | ۳۰ | ۳۰ | ۳۰ | 75 × (void−50) | ۶۰ تا ۳۰۰ | 50 ± 5.0 |
| RH50G-60/60 | ۶۰ | ۶۰ | ۶۰ | 90 × (void−50) | ۶۰ تا ۳۰۰ | 50 ± 5.0 |
کنترل دود با پرده و تجهیزات
در فضاهای باز بزرگ که دیوار دائمی قابل اجرا نیست، پرده دود و سیستمهای تخلیه دود وظیفه کانالیزه کردن و مخزن‌سازی دود را بر عهده می‌گیرند. این دو با دودبندی ساختمانی مکمل یکدیگرند؛ جایگزین هم نیستند.
معیار پذیرش کار دودبندی
- استفاده از سیستم دارای تست نشت هوا، نه صرفاً مقاومت در برابر حریق
- پوشش کامل دور تا دور المان عبوری، بدون حفره باقی‌مانده
- رعایت عمق و عرض درزگیر مطابق جزئیات تست‌شده
- مستندسازی تصویری پیش و پس از اجرا برای هر نقطه
چرا دود پیش از آتش می‌کشد؟
در یک حریق ساختمانی، دود سه کار همزمان انجام میدهد و هر سه کشنده‌اند: اکسیژن هوا را جایگزین میکند، گازهای سمی مانند مونوکسید کربن را حمل میکند، و دید را تا حدی کاهش میدهد که ساکنان مسیر فرار آشنای خودشان را پیدا نمی‌کنند. به همین دلیل یک دود بند مؤثر، بیش از آنکه از سازه محافظت کند، از زمان تخلیه محافظت میکند.
- دود در دمای بسیار پایین‌تر از شعله حرکت میکند؛ یعنی زودتر می‌رسد
- دود از منافذ بسیار کوچک‌تری از شعله عبور میکند
- دود در اثر اختلاف فشار و دودکش‌شدگی، در داکت و چاه آسانسور بالا می‌رود
- دود در راهروها لایه‌ای تشکیل میدهد که به‌تدریج پایین می‌آید و ارتفاع تنفسی را میبندد
اثر دودکش و اختلاف فشار
در ساختمان‌های بلند، اختلاف دمای داخل و خارج یک جریان صعودی دائمی در چاه‌های عمودی ایجاد میکند. در زمان حریق، همین جریان دود را مانند یک پمپ به طبقات بالا منتقل میکند. سه مسیر اصلی این انتقال عبارت‌اند از چاه آسانسور، داکت‌های تأسیساتی و پلکان. دودبندی مؤثر یعنی بستن هر سه مسیر — بستن دو تا از سه مسیر، فقط جریان را به مسیر سوم متمرکز میکند.
کاربرد به تفکیک نوع پروژه
حساسیت دودبندی در هر نوع پروژه:
| نوع پروژه | نیاز شاخص | نکته اجرایی |
|---|---|---|
| برج مسکونی | پلکان و چاه آسانسور به‌عنوان تنها مسیر فرار | ترکیب دودبندی ساختمانی با سیستم فشار مثبت پلکان |
| بیمارستان | ساکنانی که توان تخلیه سریع ندارند | دودبندی زون‌های افقی برای امکان تخلیه جانبی به‌جای عمودی |
| هتل | راهروهای طولانی و تعداد زیاد در | دودبندی درهای اتاق‌ها و انتهای راهروها |
| مرکز تجاری و آتریوم | فضای باز چندطبقه | ترکیب دودبندی ساختمانی با پرده دود و سیستم تخلیه |
| ساختمان با نمای کرتینوال | فاصله اسلب تا نما در همه طبقات | سیستم نمای Siderise؛ باید همزمان با نما اجرا شود |
| پارکینگ طبقاتی | حجم زیاد دود و دید صفر | دودبندی مرز مشترک با طبقات بالا و سیستم تخلیه اختصاصی |
خطاهای رایج در دودبندی
انتخاب محصول فقط بر اساس رده مقاومت در برابر حریق
سیستمی که EI دارد لزوماً تست نشت هوا ندارد. اگر مسیر فرار باید پاک بماند، این دو معیار جداگانه باید بررسی شوند.
دودبندی ناقص در نما
اگر فاصله اسلب تا نما فقط در بعضی طبقات بسته شود، دود از طبقه بازمانده به بیرون و سپس به طبقات بالاتر منتقل میشود.
بستن فضای تهویه نمای دوپوسته
آتشبندی سنتی، تهویه پشت نما را از بین می‌برد و مشکلات رطوبتی ایجاد میکند. راه‌حل، سیستم منبسط‌شونده‌ای است که فقط در حریق میبندد.
نادیده گرفتن درها و دریچه‌ها
درِ آسانسور و دریچه‌های تهویه اغلب رده حریق دارند ولی در برابر دود آب‌بند نیستند. این نقاط باید جداگانه دیده شوند.
اجرای دودبندی نما پس از تکمیل نما
تقریباً همیشه به بازکردن بخشی از نمای اجراشده منجر میشود. این قلم باید از ابتدا در برنامه زمانی نما باشد.
مدارکی که در پایان کار تحویل می‌گیرید
مستندات، بخشی از تحویل کار است؛ نه خدمات جانبی. در زمان بازرسی ناظر یا سازمان آتش‌نشانی، همین مدارک مبنای پذیرش کار هستند.
- تست‌ریپورت نشت هوا و رده مقاومت هر سیستم
- جزئیات اجرایی تست‌شده مربوط به هر نوع درز و نفوذ
- جدول موقعیت نقاط دودبندی‌شده
- گزارش تصویری پیش و پس از اجرا
- گزارش هماهنگی با پیمانکار نما برای نقاط نمای کرتینوال
پیش از استعلام، این موارد را آماده کنید
هرچه این اطلاعات کامل‌تر باشد، برآورد دقیق‌تر و سریع‌تر ارائه میشود و نیاز به بازدید و رفت‌وبرگشت کمتر می‌گردد.
- نقشه نما و دیتیل ناحیه اسپندرل
- پلان تأسیسات و موقعیت داکت‌های عمودی
- نقشه مسیرهای فرار و زون‌بندی دود
- نوع نما: کرتینوال، دوپوسته، رین‌اسکرین یا نمای تر
- وجود یا نبود سیستم فشار مثبت پلکان
- مرحله فعلی اجرای نما
واژه‌نامه کوتاه
| اصطلاح | معنی |
|---|---|
| نشت هوا (Air Leakage) | معیار سنجش دودبندی؛ حجم عبور هوا در فشار مشخص |
| اسپندرل | ناحیه کدر نما میان دو پنجره؛ محل فاصله اسلب تا نما |
| Leap Frog | پریدن شعله از پنجره یک طبقه به طبقه بالاتر از بیرون نما |
| اثر دودکش | جریان صعودی هوا در چاه‌های عمودی ناشی از اختلاف دما |
| مخزن دود | فضای محصورشده زیر سقف که دود در آن جمع و هدایت میشود |
| رین‌اسکرین | نمای دوپوسته تهویه‌شونده با فاصله هوا پشت پوسته بیرونی |
نمونه پروژه‌های اجراشده
پروژه‌های دارای دودبندی اجراشده:
- بیمارستان برکت
- برج مروارید
- ترمینال سلام فرودگاه امام خمینی
- مرکز جامع سرطان
- رویا رزیدنس
- نگین اطلس
- نماکاران آرکانوین
- نیکلن شرق
چرا پوشش گستر قشم؟
شرکت پوشش گستر قشم با بیش از سه دهه سابقه اجرایی، طراح و مجری سیستمهای محافظت غیرعامل در برابر آتش (Passive Fire Protection) است و تاکنون در بیش از ۳۰۰ پروژه شاخص کشور خدمات ارائه داده است. در پروژه‌های نما، دودبندی و آتشبندی را به‌صورت یک سیستم یکپارچه و با جزئیات تست‌شده سازنده اجرا می‌کنیم.
- نماینده رسمی AkzoNobel / International Paint در ایران (خانواده محصولات Interchar و Chartek)
- دارنده تأییدیه مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و سازمان آتش‌نشانی برای محصولات کلیدی
- تیم مهندسی، فنی و اجرایی داخلی؛ از محاسبه و طراحی تا اجرا و تحویل مدارک
- ارائه مستندات فنی، تست‌ریپورت و گواهینامه برای هر پروژه
سوالات پرتکرار
دودبندی و آتشبندی را میتوان جداگانه اجرا کرد؟
از نظر فنی بله، اما در عمل یک سیستم درستانتخابشده هر دو را تأمین میکند و اجرای جداگانه باعث دوبارهکاری و افزایش هزینه میشود.
دودبندی نمای کرتینوال چه زمانی باید اجرا شود؟
همزمان با اجرای نما و پیش از بسته شدن ناحیه اسپندرل. اجرای آن پس از تکمیل نما اغلب نیازمند بازکردن بخشی از نماست.
آیا دودبندی روی نماهای دوپوسته تهویه را مختل میکند؟
با سیستمهای منبسطشونده مانند Siderise RH خیر؛ این محصول در حالت غیرفعال اجازه گردش هوا و خروج رطوبت را میدهد و فقط در زمان حریق فضا را میبندد.
دود بند و پرده دود یکی هستند؟
خیر. دود بند یک سیستم ساختمانی ثابت است که درز و محل عبور را میبندد؛ پرده دود یک تجهیز متحرک است که در فضای باز بزرگ، دود را مخزن‌سازی و هدایت میکند. در بسیاری از پروژه‌ها هر دو لازم‌اند.
آیا سیستم فشار مثبت پلکان جایگزین دودبندی است؟
خیر، مکمل آن است. فشار مثبت از ورود دود به پلکان جلوگیری میکند، اما اگر درزها و نفوذها بسته نباشند، سیستم باید حجم هوای بسیار بیشتری تأمین کند و در عمل کاراییاش افت میکند.
دودبندی را چطور میتوان پس از اجرا تست کرد؟
با تست نشت هوا در فشار مشخص روی نمونهای از نقاط، یا در مقیاس بزرگتر با تست فشار روی کل زون. انتخاب روش به ابعاد پروژه و الزامات کارفرما بستگی دارد.
مطالب مرتبط
- تفاوت آتش‌بند و دودبند؛ اشتباه رایجی که به پروژه آسیب می‌زند
- آتشبندی نما و درز میان‌طبقه (Perimeter Fire Barrier)
- اصول طراحی زون‌بندی دود در برج‌های مسکونی و اداری
- دمپر آتش و دمپر دود؛ تفاوت، انتخاب و الزامات نصب
برای بررسی دودبندی پروژه، نقشه نما و پلان تأسیسات را بفرستید.
کارشناسان ما نقشه و شرح کار شما را بررسی می‌کنند و راهکار فنی به‌همراه برآورد اولیه ارائه می‌دهند. تماس: ۰۲۱-۴۲۷۵۴