در هر مدرک فنی مرتبط با ایمنی حریق، با ترکیب‌هایی مثل R60، EI90 یا REI120 روبه‌رو می‌شوید. این کدها زبان استاندارد رده بندی مقاومت در برابر آتش هستند و هر حرف معنای دقیقی دارد. اشتباه گرفتن آن‌ها با هم، یکی از رایج‌ترین دلایل تهیه‌ی محصول نامناسب برای پروژه است.
سه حرف کلیدی
| حرف | نام | چه چیزی را تضمین می‌کند |
|---|---|---|
| R | Résistance — ظرفیت باربری | عضو می‌تواند بار سازه‌ای خود را در طول بازه تحمل کند |
| E | Étanchéité — یکپارچگی | شعله و گازهای داغ از عضو عبور نمی‌کنند |
| I | Isolation — عایق‌بندی حرارتی | دمای سطح طرف دور از آتش در حد مجاز باقی می‌ماند |
عدد بعد از حروف، مدت زمان بر حسب دقیقه است. بنابراین R90 یعنی عضو ۹۰ دقیقه ظرفیت باربری‌اش را حفظ می‌کند و EI60 یعنی جداکننده ۶۰ دقیقه هم مانع عبور شعله می‌شود و هم عایق‌بندی حرارتی را حفظ می‌کند.
تفاوت R60 و REI60 در عمل
این تفاوت را با یک مثال ساده می‌شود فهمید. یک ستون فولادی فقط باید بایستد؛ از آن انتظار نمی‌رود مانع عبور دود شود چون جداکننده نیست. بنابراین معیار آن R است.
اما یک دیوار جداکننده‌ی بین دو واحد، باید هم‌زمان چند کار بکند: نگذارد شعله عبور کند (E)، نگذارد سطح پشتی‌اش آن‌قدر داغ شود که مواد آن طرف مشتعل شوند (I)، و اگر باربر است، بار خودش را هم تحمل کند (R). از همین‌جا REI می‌آید.
- R — برای اعضای سازه‌ای غیرجداکننده: ستون، تیر، بادبند
- EI — برای جداکننده‌های غیرباربر: دیوارهای پارتیشن مقاوم، درهای ضد حریق
- REI — برای جداکننده‌های باربر: دیوار باربر، دال کف
معیار عایق‌بندی حرارتی چگونه سنجیده می‌شود؟
در تست، دماسنج‌هایی روی سطح طرف دور از آتش نصب می‌شوند. معیار I وقتی نقض می‌شود که میانگین افزایش دمای این نقاط از حد مجاز عبور کند، یا حتی یک نقطه از حد بیشینه‌ی مجاز بگذرد. منطق این معیار ساده است: اگر سطح پشتی به اندازه‌ی کافی داغ شود، می‌تواند مواد قابل اشتعال مجاور را بدون عبور شعله مشتعل کند.
چه کاربری‌ای به چه رده‌ای نیاز دارد؟
رده‌ی مورد نیاز از مقررات ملی ساختمان و الزامات سازمان آتش‌نشانی استخراج می‌شود و به عواملی بستگی دارد:
- کاربری ساختمان — مسکونی، اداری، درمانی، صنعتی، انباری
- ارتفاع و تعداد طبقات
- مساحت هر کمپارتمان حریق
- بار حریق محتویات
- وجود یا نبود سیستم اسپرینکلر
- شرایط دسترسی نیروهای آتش‌نشانی
به عنوان یک قاعده‌ی کلی، هرچه ساختمان بلندتر و تخلیه‌اش دشوارتر باشد، رده‌ی مورد نیاز بالاتر می‌رود. مراکز درمانی به دلیل ناتوانی بیماران در تخلیه‌ی سریع، معمولاً سخت‌گیرانه‌ترین الزامات را دارند؛ جزئیات در الزامات حفاظت حریق بیمارستان آمده است. الزامات مقرراتی ایران در مبحث سوم مقررات ملی ساختمان مرور شده است.
رده‌بندی واکنش در برابر آتش؛ مفهومی متفاوت
یک اشتباه رایج، خلط کردن «مقاومت در برابر آتش» با «واکنش در برابر آتش» است. این دو کاملاً متفاوت‌اند:
| مفهوم | چه چیزی را می‌سنجد | نماد |
|---|---|---|
| مقاومت در برابر آتش | چند دقیقه یک عضو عملکردش را حفظ می‌کند | R، E، I با عدد دقیقه |
| واکنش در برابر آتش | خود ماده چقدر در آتش مشارکت می‌کند | A1، A2، B، C، D، E، F |
برای نمونه پوشش معدنی Protherm Light رده‌ی واکنش A1 مطابق EN 13501-1 دارد، یعنی غیرقابل‌اشتعال است و در آتش مشارکت نمی‌کند. این با رده‌ی مقاومتی که سیستم پوشش‌شده به دست می‌آورد فرق دارد. به‌همین‌ترتیب محصولات عایق ایزولتکو رده‌ی A2-s1,d0 دارند — یعنی مشارکت بسیار محدود در آتش، تولید دود بسیار کم و بدون قطرات مشتعل.
معنای اجزای رده‌ی واکنش:
- s — میزان تولید دود؛ s1 کمترین است
- d — قطرات یا ذرات مشتعل؛ d0 یعنی هیچ
چگونه رده را در مدارک اعلام کنیم؟
- نوع عضو را مشخص کنید: باربر، جداکننده یا هر دو.
- حرف یا ترکیب حروف متناسب را انتخاب کنید.
- مدت زمان بر حسب دقیقه را ذکر کنید.
- منحنی مرجع را تصریح کنید: سلولزی یا هیدروکربنی.
- استاندارد مرجع تست را بنویسید.
مثال یک بند مشخصات کامل: «ستون‌های فولادی طبقات اول تا پنجم باید به رده‌ی R120 تحت منحنی استاندارد سلولزی مطابق گزارش طبقه‌بندی معتبر برسند.» مبانی استانداردهای تست در BS 476 و EN 13381 آمده است.
سوالات پرتکرار
آیا R120 دو برابر R60 هزینه دارد؟
رابطه خطی نیست. در پوشش‌های منبسط‌شونده افزایش رده می‌تواند جهش هزینه‌ای ایجاد کند، در حالی که در پوشش‌های معدنی افزایش ملایم‌تر است.
رده‌های ساعتی مثل «۲ ساعت» با REI120 یکی هستند؟
از نظر مدت زمان بله، اما نمادگذاری ساعتی معمولاً معیار عملکردی را مشخص نمی‌کند. بهتر است همیشه از نمادگذاری استاندارد با حروف استفاده شود.
آیا یک محصول به‌تنهایی رده دارد؟
رده به سیستم تعلق می‌گیرد نه به محصول تنها. سیستم یعنی ترکیب مشخص عضو، محصول، ضخامت و روش اجرا، همان‌طور که تست شده است.
تفاوت A1 و A2 چیست؟
هر دو عملاً غیرقابل‌اشتعال محسوب می‌شوند؛ A2 مقدار بسیار محدودی مواد آلی دارد و A1 عملاً هیچ.
تعیین رده‌ی مورد نیاز پروژه
اگر رده‌ی مورد نیاز در مدارک پروژه مبهم است، تیم فنی ما می‌تواند در استخراج آن کمک کند. درخواست مشاوره
