هر عایق حرارتی، عایق ضد حریق نیست. این جمله بدیهی به نظر می‌رسد اما در عمل یکی از خطرناک‌ترین سوءتفاهم‌های ساختمانی است، چون بسیاری از عایق‌های حرارتی پرکاربرد، خودشان مواد قابل اشتعال‌اند. درک تفاوت عایق حرارتی و ضد حریق برای انتخاب درست ضروری است.
دو خاصیت کاملاً مستقل
| خاصیت | چه چیزی را می‌سنجد | معیار |
|---|---|---|
| عایق‌سازی حرارتی | چقدر جلوی عبور حرارت را می‌گیرد | ضریب هدایت حرارتی λ بر حسب W/mK |
| واکنش در برابر آتش | خود ماده چقدر در آتش مشارکت می‌کند | رده‌بندی A1 تا F مطابق EN 13501-1 |
این دو هیچ ارتباط الزامی با هم ندارند. یک فوم پلیمری می‌تواند عایق حرارتی فوق‌العاده‌ای باشد و در عین حال به‌شدت قابل اشتعال؛ و یک ماده‌ی معدنی می‌تواند غیرقابل‌اشتعال باشد ولی عایق حرارتی متوسطی ارائه دهد.
رده‌بندی واکنش در برابر آتش
- A1 — غیرقابل‌اشتعال؛ هیچ مشارکتی در آتش ندارد
- A2 — عملاً غیرقابل‌اشتعال؛ مقدار بسیار محدودی مواد آلی دارد
- B تا D — درجات مختلف مشارکت در آتش
- E و F — مشارکت قابل توجه؛ برای بیشتر کاربردهای ساختمانی نامناسب
به رده معمولاً دو پسوند اضافه می‌شود: s برای میزان تولید دود (s1 کمترین) و d برای قطرات مشتعل (d0 یعنی هیچ). بنابراین رده‌ی A2-s1,d0 یعنی مشارکت بسیار محدود در آتش، دود بسیار کم و بدون قطرات مشتعل.
خطر عایق‌های پلیمری در نما
این موضوع در سال‌های اخیر به یکی از جدی‌ترین مباحث ایمنی ساختمان تبدیل شده. عایق‌های پلیمری در نما، در صورت درگیر شدن با آتش می‌توانند خودشان به عامل گسترش تبدیل شوند:
- شعله از روی نما به‌سرعت بالا می‌رود
- قطرات مشتعل می‌توانند آتش را به طبقات پایین منتقل کنند
- دود سمی زیادی تولید می‌شود
- آتش از پشت نما و خارج از دید گسترش می‌یابد
انتخاب برای دیوار و کف
دیوار داخلی
در جداکننده‌های داخلی، اگر دیوار جزو مرز کمپارتمان حریق باشد، عایق داخل آن باید غیرقابل‌اشتعال باشد. استفاده از فوم پلیمری در دیوار مقاوم، عملاً رده‌ی آن دیوار را بی‌اعتبار می‌کند.
کف و بام
در کف، علاوه بر عایق‌سازی حرارتی، مقاومت فشاری هم اهمیت دارد چون عایق زیر بار قرار می‌گیرد. محصولات بتن سبک عایق این دو را با هم ارائه می‌دهند؛ برای نمونه گریدهای مختلف ایزولکپ از دانسیته‌ی ۱۱۰ تا ۸۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب و مقاومت فشاری ۲۸ روزه از حدود ۰٫۵۳ تا بیش از ۵ نیوتن بر میلی‌متر مربع متغیرند — یعنی می‌توان بین عایق‌سازی بهتر و باربری بیشتر انتخاب کرد.
| گرید ایزولکپ | دانسیته خشک (kg/m³) | λ (W/mK) | مقاومت فشاری ۲۸ روزه (N/mm²) |
|---|---|---|---|
| سبک ۱۱۰ | ۱۱۰ | ۰٫۰۴۳ | ۰٫۵۲۸ |
| ۲۵۰ | ۲۵۰ | ۰٫۰۶۷ | ۰٫۸۳ |
| فاین ۳۰۰ | ۳۰۰ | ۰٫۰۸۰ | ۱٫۶۱ |
| XX ۵۰۰ | ۵۰۰ | ۰٫۱۰۴ | ۲٫۲۴ |
| اسپید ۵۲۵ | ۵۲۵ | ۰٫۰۹۵ | ۱٫۷ |
| مکس ۸۰۰ | ۸۰۰ | ۰٫۱۷۶ | ≥ ۵٫۰ |
جزئیات کاربرد در بتن سبک عایق حرارتی آمده است.
چک‌لیست انتخاب
- آیا این عایق در مرز کمپارتمان حریق قرار می‌گیرد؟
- رده‌ی واکنش در برابر آتش مورد نیاز چیست؟
- ضریب هدایت حرارتی مورد نیاز برای رسیدن به هدف انرژی چقدر است؟
- آیا عایق تحت بار قرار می‌گیرد؟ مقاومت فشاری لازم چقدر است؟
- شرایط رطوبتی محل نصب چگونه است؟
- آیا الزام عملکرد صوتی هم وجود دارد؟
- گواهینامه‌ی معتبر برای رده‌ی اعلام‌شده موجود است؟
برای کاربردهایی که هم‌زمان عایق‌سازی حرارتی و مقاومت در برابر آتش لازم دارند، گزینه‌ها در عایق حرارتی ضد حریق معرفی شده‌اند.
سوالات پرتکرار
آیا پشم سنگ همیشه غیرقابل‌اشتعال است؟
پشم‌های معدنی معمولاً رده‌ی بالایی دارند، اما چسب و پوشش‌های سطحی می‌توانند رده را پایین بیاورند. رده باید از گواهینامه‌ی همان محصول خوانده شود.
آیا عایق با رده‌ی A2 برای همه‌ی کاربردها کافی است؟
در بیشتر کاربردهای ساختمانی بله. در برخی موارد خاص ممکن است A1 خواسته شود.
تفاوت عایق حرارتی و پوشش ضد حریق چیست؟
پوشش ضد حریق برای محافظت سازه در آتش طراحی شده و رده‌ی مقاومت بر حسب دقیقه دارد. عایق حرارتی هدف انرژی دارد. برخی محصولات هر دو کارکرد را دارند ولی این باید در گواهینامه تصریح شده باشد.
آیا می‌توان روی عایق پلیمری موجود، لایه‌ی مقاوم اضافه کرد؟
در برخی حالات با پانل یا پوشش مقاوم ممکن است، ولی راهکار باید به‌صورت سیستم تأییدشده طراحی شود نه بداهه.
انتخاب عایق متناسب با الزامات حریق
برای پروژه‌هایی که هم‌زمان الزام انرژی و الزام حریق دارند، ترکیب مناسب را پیشنهاد می‌دهیم. درخواست مشاوره فنی
